پیدایش یک انقلاب؛ چرا اف ۳۵ ساخته شد؟
در دنیای نظامی مدرن، کمتر پروژه‌ای به اندازه برنامه Joint Strike Fighter یا به اختصار جی اس اف تاریخ هوانوردی رو دگرگون کرده است. ایده پشت این پروژه که منجر به تولد لاکهید مارتین اف ۳۵ لایتنینگ دو شد، ساده اما به شدت جاه‌طلبانه بود. هدف این بود که یک پلتفرم واحد طراحی شود که بتواند جایگزین انبوهی از جنگنده‌های تخصصی و قدیمی‌تر در شاخه‌های مختلف ارتش آمریکا و متحدانش شود.
پیش از ظهور اف ۳۵، هر شاخه‌ای از نیروهای مسلح آمریکا جنگنده‌های اختصاصی خود را داشت. نیروی هوایی اف ۱۶ را برای درگیری‌های هوایی و حمله زمینی استفاده می‌کرد، نیروی دریایی اف ۱۸ هورنت را برای عملیات‌های ناوپایه داشت و نیروی تفنگداران دریایی هم به هواپیماهای ای وی ۸ بی هریر متکی بود که توانایی نشست و برخاست عمودی داشتند. هزینه نگهداری، آموزش خلبانان و تدارکات برای این ناوگان متنوع، سرسام‌آور بود. پنتاگون به دنبال یک راه حل جامع بود.
پروژه جی اس اف با هدف ایجاد یک پلتفرم چندمنظوره یا مولتی رول شروع شد که بتواند با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نسل پنجم، همزمان برتری هوایی، حمله زمینی دقیق، عملیات شناسایی و جنگ الکترونیک را در یک قاب ارائه دهد. لاکهید مارتین با ارائه طرح ایکس ۳۵ در برابر طرح ایکس ۳۲ بویینگ، برنده این رقابت تاریخی شد. تفاوت اصلی در فلسفه طراحی بود؛ لاکهید مارتین موفق شد سیستمی ارائه دهد که با وجود پیچیدگی خیره‌کننده، پایداری عملیاتی بالاتری داشت.
اف ۳۵ لایتنینگ دو نه تنها یک جنگنده است، بلکه در وهله اول یک مرکز پردازش داده‌های رزمی محسوب می‌شود. در دهه‌های گذشته، خلبانان مجبور بودند برای هر ماموریت خاص، یک هواپیمای خاص را به پرواز درآورند، اما این جنگنده با تکیه بر معماری نرم‌افزاری پیشرفته و بدنه رادارگریز، به خلبان اجازه می‌دهد در محیط‌های به شدت تهدیدآمیز که مملو از سامانه‌های پدافند هوایی پیشرفته است، بدون شناسایی شدن نفوذ کند، اطلاعات حیاتی جمع‌آوری کند و در صورت نیاز با دقت جراحی به اهداف حمله کند.
این پروژه البته با چالش‌های فنی و بودجه‌ای زیادی روبرو شد که در سال‌های ابتدایی آن را تا مرز لغو شدن پیش برد، اما امروز اف ۳۵ به عنوان ستون فقرات قدرت هوایی غرب شناخته می‌شود. این جنگنده به نوعی نقطه پایان عصر جنگنده‌های نسل چهارم است و تعریف جدیدی از میدان نبرد مدرن ارائه داده؛ میدانی که در آن اطلاعات از تسلیحات مهم‌تر شده است.
هنر نامرئی بودن؛ کالبدشکافی رادارگریزی و هوش مصنوعی اف ۳۵
وقتی صحبت از اف ۳۵ می‌شود، اولین چیزی که در ذهن هر علاقه‌مند به هوانوردی نقش می‌بندد، ویژگی رادارگریزی یا به اصطلاح تخصصی Low Observable است. این جنگنده فقط یک هواپیما نیست، بلکه یک پلتفرم جامع برای مدیریت میدان نبرد است که بر پایه کاهش حداکثری بازتاب راداری طراحی شده.
بیایید با مفهوم سطح مقطع راداری که به آن RCS می‌گویند شروع کنیم. فلسفه طراحی بدنه اف ۳۵ بر اساس به حداقل رساندن این شاخص استوار است. مهندسان لاکهید مارتین بدنه را طوری شکل داده‌اند که امواج رادار دشمن به جای اینکه به سمت فرستنده بازگردند، به زوایای دیگری منحرف شوند. تمام لبه‌های بال‌ها، سطوح کنترل و حتی درزهای پنل‌های بدنه، با یک الگوی هندسی خاص و اره‌ای طراحی شده‌اند تا بیشترین میزان پراکندگی امواج راداری را ایجاد کنند. جالب اینجاست که اف ۳۵ برخلاف جنگنده‌های نسل چهارم، تمامی تسلیحات خود را در محفظه تسلیحات داخلی یا همان Internal Weapons Bay حمل می‌کند. حمل موشک و بمب در زیر بال‌ها که اصطلاحاً به آن Hardpoints می‌گویند، بزرگ‌ترین دشمن پنهان‌کاری است و اف ۳۵ با این طراحی، حتی در زمان بارگذاری کامل تسلیحاتی، همچنان امضای راداری بسیار کمی دارد.
اما پنهان‌کاری فقط به هندسه بدنه محدود نمی‌شود. لایه‌های رویی بدنه از مواد جاذب رادار یا RAM پوشیده شده‌اند. این پوشش‌های نانوکامپوزیت، انرژی امواج راداری را جذب کرده و به گرما تبدیل می‌کنند. البته نگهداری این پوشش بسیار هزینه‌بر و پیچیده است، چرا که در شرایط عملیاتی سخت مثل سرعت‌های مافوق صوت یا رطوبت بالا، دچار فرسایش می‌شود.
بخش دوم و شاید مهم‌تر این جنگنده، سیستم فیوژن سنسور یا Sensor Fusion است. اف ۳۵ به جای اینکه خلبان را با داده‌های پراکنده از رادار، سیستم‌های جنگ الکترونیک و دوربین‌ها بمباران کند، تمام این اطلاعات را در یک رایانه مرکزی قدرتمند ادغام می‌کند. این یعنی خلبان یک تصویر یکپارچه و کامل از میدان نبرد دارد. سیستم اپتیکال الکترونیک هدف‌گیری یا EOTS در زیر دماغه قرار دارد که کارکردی مشابه دوربین‌های دید در شب و سیستم‌های دید حرارتی پیشرفته دارد و به خلبان اجازه می‌دهد اهداف را از فواصل بسیار دور و بدون نیاز به روشن کردن رادار اصلی شناسایی کند.
از آن جذاب‌تر، سیستم توزیع باز شده یا همان DAS است. این سیستم شامل شش حسگر مادون قرمز است که دورتادور هواپیما را پوشش می‌دهند. این یعنی خلبان از طریق کلاه هوشمند خود می‌تواند به معنای واقعی کلمه، “از میان بدنه هواپیما” را ببیند و دید ۳۶۰ درجه داشته باشد. اگر موشکی از پشت سر به هواپیما شلیک شود، سیستم DAS بلافاصله آن را شناسایی کرده و به خلبان هشدار می‌دهد. این سطح از آگاهی محیطی، چیزی است که اف ۳۵ را از هر جنگنده دیگری در جهان متمایز می‌کند.
قلب تپنده؛ موتور پرت اند ویتنی اف ۱۳۵
پروژه اف ۳۵ بدون موتور پرت اند ویتنی اف ۱۳۵ عملاً غیرممکن بود. این موتور که در قلب تمام مدل‌های اف ۳۵ قرار دارد، یک موتور توربوفن با قابلیت پس‌سوز است که از نسل قبلی موتورهای جنگنده‌ها یعنی موتور اف ۱۱۹ که در اف ۲۲ رپتور استفاده شده، تکامل یافته است. اما تفاوت اصلی در اینجاست که اف ۱۳۵ به شکلی طراحی شده که همزمان دوام بسیار بالا و خروجی نیروی بسیار زیادی را در اختیار خلبان قرار دهد.
این موتور در دو نسخه اصلی تولید می‌شود. مدل اف ۱۳۵ پی دابلیو ۱۰۰ برای نسخه‌های اف ۳۵ ای و اف ۳۵ سی طراحی شده که برای نشست و برخاست‌های متعارف ساخته شده‌اند. این موتور با تولید حدود ۴۳ هزار پوند نیروی پیشرانه در حالت پس‌سوز، این جنگنده را به سرعتی نزدیک به یک و شش دهم ماخ می‌رساند. اما داستان برای نسخه اف ۳۵ بی کاملاً متفاوت و به مراتب پیچیده‌تر است.
نسخه اف ۱۳۵ پی دابلیو ۶۰۰ که قلب تپنده اف ۳۵ بی است، مجهز به سیستم پیشرانش لیفت فن است. این سیستم تنها یک موتور جت ساده نیست، بلکه یک ترکیب مکانیکی خیره‌کننده شامل یک فن بزرگ عمودی است که دقیقاً پشت کابین خلبان قرار دارد و توسط یک محور طویل مستقیماً از موتور اصلی نیرو می‌گیرد. وقتی خلبان تصمیم به نشستن عمودی می‌گیرد، نازل اصلی موتور عقب به سمت پایین می‌چرخد و همزمان لیفت فن فعال می‌شود تا تعادل هواپیما در هوا حفظ شود. این فناوری، اف ۳۵ بی را به تنها جنگنده نسل پنجم جهان تبدیل کرده که می‌تواند مانند یک هلیکوپتر به صورت عمودی بنشیند یا از باندهای بسیار کوتاه و حتی عرشه کشتی‌های تهاجمی دوزیست برخیزد.
از منظر مهندسی، یکی از چالش‌های اصلی در طراحی موتور اف ۱۳۵، مدیریت حرارتی بوده است. از آنجایی که بدنه اف ۳۵ رادارگریز است، نمی‌تواند مانند جنگنده‌های قدیمی، خروجی‌های هوای بزرگ برای خنک‌کاری موتور داشته باشد. در نتیجه، این موتور طوری طراحی شده که بخش بزرگی از گرمای تولید شده را از طریق سوخت هواپیما جذب و دفع می‌کند. یعنی سوخت قبل از اینکه به محفظه احتراق برسد، نقش یک خنک‌کننده برای سیستم‌های الکترونیکی و بدنه را ایفا می‌کند.
با این حال، این موتور خالی از حاشیه هم نبوده است. به دلیل پیچیدگی‌های بسیار بالا و فشار عملیاتی زیادی که در حالت لیفت فن به قطعات وارد می‌شود، هزینه‌های نگهداری این موتور بسیار بالاست. با این وجود، پرت اند ویتنی در حال کار بر روی به‌روزرسانی‌های مداوم برای افزایش طول عمر قطعات داغ موتور است تا هزینه‌های عملیاتی را در درازمدت کاهش دهد. این موتور تنها یک وسیله برای حرکت دادن هواپیما نیست، بلکه نشان‌دهنده توانایی بشر در کنترل دما و فشار در سخت‌ترین شرایط ممکن است.
مشت آهنین؛ تسلیحات، سیستم‌های جنگ الکترونیک و نبرد شبکه محور
اگر بدنه اف ۳۵ نقش مخفی‌کار و موتور آن نقش اسب بخار را ایفا می‌کند، سیستم‌های تسلیحاتی و جنگ الکترونیک آن مغز متفکر این پلتفرم هستند. برخلاف جنگنده‌های نسل چهارم که برای هر نوع مأموریت نیاز به پیکربندی خاصی داشتند، اف ۳۵ طوری طراحی شده که در تمام طول پرواز، برای هر هدفی آماده باشد.
مهم‌ترین ویژگی تسلیحاتی اف ۳۵، محفظه داخلی حمل سلاح یا Weapon Bay است. این محفظه، تضمین می‌کند که رادارگریزی هواپیما در حین حمله حفظ شود. در پیکربندی اولیه یا پنهان‌کار، این جنگنده می‌تواند ترکیبی از موشک‌های هوا به هوا مانند ایم ۱۲۰ آمرام و بمب‌های هدایت‌شونده جی بی یو ۳۱ یا جی بی یو ۳۲ را حمل کند. اما نکته اینجاست که در صورت کسب برتری هوایی و عدم نیاز به پنهان‌کاری مطلق، اف ۳۵ می‌تواند در جایگاه‌های خارجی زیر بال‌های خود، حجم بسیار بیشتری از تسلیحات از جمله موشک‌های هوا به سطح و مخازن سوخت اضافه را حمل کند. این قابلیت یعنی اف ۳۵ هم می‌تواند مثل یک سایه وارد حریم هوایی دشمن شود و هم می‌تواند به عنوان یک هواپیمای تهاجمی سنگین وارد عملیات شود.
اما قدرت واقعی اف ۳۵ در سیستم‌های جنگ الکترونیک یا EW آن نهفته است. رادار ای پی جی ۸۱ که رادار اصلی این جنگنده است، از نوع آرایه فازی فعال یا AESA است که نه تنها اهداف را با دقت میلی‌متری شناسایی می‌کند، بلکه قابلیت‌های فوق‌العاده‌ای در جنگ الکترونیک دارد. این رادار می‌تواند با ارسال سیگنال‌های فریب، رادارهای دشمن را مختل کند یا حتی فریب دهد. به عبارت دیگر، اف ۳۵ قبل از اینکه موشکی شلیک کند، سیستم‌های راداری دشمن را کور می‌کند.
در کنار این، سیستم جنگ الکترونیک پیشرفته‌ای که در بدنه تعبیه شده، به اف ۳۵ اجازه می‌دهد تا تمام طیف‌های رادیویی اطراف خود را اسکن و شنود کند. این جنگنده در واقع یک ایستگاه شنود پرنده است. اف ۳۵ می‌تواند اطلاعاتی که توسط رادارهایش جمع‌آوری شده را به صورت آنی از طریق لینک ۱۶ یا سایر شبکه‌های امن داده، با ناوها، دیگر هواپیماها، سامانه‌های دفاعی و حتی نیروهای زمینی به اشتراک بگذارد. این مفهوم “نبرد شبکه محور” است؛ یعنی اف ۳۵ نقشِ نقطه دیده‌بانی و کنترل‌کننده را ایفا می‌کند که اطلاعات را به سایر دارایی‌های نظامی تزریق می‌کند تا آن‌ها با دقت بیشتری اهداف را نابود کنند.
یک نکته بسیار حیاتی که کمتر به آن توجه می‌شود، قابلیت پرتاب موشک‌های هوا به هوای دوربرد در حالت پنهان‌کار است. به دلیل سیستم هدف‌گیری یکپارچه، اف ۳۵ می‌تواند قبل از اینکه دشمن حتی بفهمد که رهگیری شده است، هدف خود را شناسایی، قفل و منهدم کند. این یعنی در یک نبرد هوایی، اف ۳۵ عملاً از فاصله بسیار دورتر از دیدِ دشمن، ضربه نهایی را وارد می‌کند. ترکیبی از این هوشمندیِ دیجیتال و قدرت آتشِ دقیق، باعث شده که این جنگنده در تمام مانورهای تمرینی و شبیه‌سازی‌های جنگی، نرخ پیروزی بسیار بالایی در برابر نسل‌های قدیمی‌تر داشته باشد.
خانواده اف ۳۵، دارندگان جهانی
پروژه اف ۳۵ از همان ابتدا برای این طراحی شد که جایگزینِ کلکسیونی از جنگنده‌های متنوع در نیروهای مسلح آمریکا و متحدانش شود. این هدف منجر به تولد سه مدل متمایز شد که هرکدام برای مأموریت خاصی بهینه‌سازی شده‌اند.
۱. مدل اف ۳۵ ای (F-35A): مدل استاندارد و متعارف برای نشست و برخاست از باندهای معمولی. این نسخه بیشترین تعداد تولید را دارد و نیروی هوایی آمریکا و اکثر متحدانش از آن استفاده می‌کنند. این مدل به دلیل قیمت مناسب‌تر و نگهداری آسان‌تر نسبت به دو برادر دیگرش، محبوب‌ترین گزینه برای صادرات است.
۲. مدل اف ۳۵ بی (F-35B): همان نسخه با قابلیت نشست و برخاست عمودی یا کوتاه (STOVL) که در بخش موتور به آن اشاره کردیم. این مدل برای تفنگداران دریایی آمریکا و کشورهایی مثل انگلیس و ایتالیا که ناوهای هواپیمابر کوچکتری دارند یا از باندهای آسیب‌دیده استفاده می‌کنند، حیاتی است.
۳. مدل اف ۳۵ سی (F-35C): مدل ناونشین که دارای بال‌های بزرگ‌تر و مستحکم‌تر برای تحمل فشار هنگام نشستن روی ناوهای هواپیمابر است. این مدل مجهز به قلاب مخصوص است و ساختار سازه‌ای آن برای عملیات‌های سنگین دریایی تقویت شده است.
لیست کاربران: لیست دارندگان اف ۳۵ به شدت طولانی است و شامل کشورهای ناتو (مانند انگلیس، آلمان، هلند، نروژ)، کشورهای آسیایی (مانند ژاپن، کره جنوبی، سنگاپور) و البته اسرائیل است. این گستردگی نشان‌دهنده یکپارچگی استراتژیک در زنجیره تأمین قطعات و دکترین نظامی این کشورهاست.
اف ۳۵ در مسیر تکامل؛ بلاک ۴ و عصر وینگ‌من‌های وفادار
اف ۳۵ در حال حاضر بزرگ‌ترین برنامه به‌روزرسانی در تاریخ صنعت نظامی آمریکا را طی می‌کند که به آن بلاک ۴ می‌گویند. اگر اف ۳۵ اولیه را مثل یک گوشی هوشمند نسل اول در نظر بگیری، بلاک ۴ حکم جهش به یک گوشی مدرن با پردازنده فوق‌سریع را دارد.
مغز جدید: تکنولوژی ریفرش ۳
قلب تپنده تمام این تغییرات، بسته سخت‌افزاری جدیدی به نام تکنولوژی ریفرش ۳ است. این در واقع یک «پیوند مغز» برای جنگنده است. کامپیوترهای اصلی پرواز، نمایشگرهای کابین و سیستم‌های پردازش داده اف ۳۵ با این بسته به‌روزرسانی، تا چندین برابر قدرتمندتر شده‌اند. این یعنی اف ۳۵ بلاک ۴ می‌تواند داده‌های بسیار بیشتری را از سنسورهای خودش، ماهواره‌ها و سایر هواپیماهای منطقه پردازش کند، بدون اینکه خلبان دچار بار اضافی اطلاعاتی شود. این افزایش قدرت پردازشی، پیش‌نیاز اصلی برای استفاده از تسلیحات جدید و سیستم‌های جنگ الکترونیک پیشرفته‌تر است.
وینگ‌من‌های وفادار یا پهپادهای همراه
شاید هیجان‌انگیزترین بخش آینده اف ۳۵، ترکیب آن با پهپادهای رزمی است که به آن‌ها «پهپادهای مشارکتی رزمی» می‌گویند. ایده این است که هر اف ۳۵ در آسمان، مثل یک «کوارتربک» یا بازیساز در فوتبال عمل کند. خلبان اف ۳۵ چندین پهپاد بدون سرنشین را فرماندهی می‌کند. این پهپادها جلوتر از جنگنده پرواز می‌کنند، رادار دشمن را روشن می‌کنند تا آن‌ها را فریب دهند، یا اگر لازم شد، خودشان به هدف حمله می‌کنند. این یعنی اف ۳۵ لازم نیست برای شناسایی هدف یا انجام حمله، خودش را در معرض خطر پدافند دشمن قرار دهد. این مفهوم «تیم‌سازی انسان و ماشین» آینده نبرد هوایی است که اف ۳۵ نقش اصلی آن را ایفا می‌کند.
مهمات هوشمند و متنوع‌تر
با نرم‌افزارهای جدید، اف ۳۵ قادر خواهد بود از طیف بسیار گسترده‌تری از تسلیحات استفاده کند. از موشک‌های هوا به هوای دوربرد جدید تا بمب‌های دقیق و حتی موشک‌های ضد کشتی که در محفظه داخلی حمل می‌شوند. بلاک ۴ به اف ۳۵ اجازه می‌دهد تا با استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی، بهترین سلاح را برای هر هدف خاص پیشنهاد دهد، که سرعت تصمیم‌گیری خلبان را در محیط‌های بسیار پرخطر به شدت افزایش می‌دهد.
بهبود موتور برای افزایش برد
در کنار نرم‌افزار، بحث بهبود موتور هم مطرح است. پروژه‌هایی مثل «تکنولوژی موتور پیشرفته» در دست بررسی هستند تا علاوه بر افزایش قدرت، مصرف سوخت را کاهش دهند. این یعنی اف ۳۵ در آینده می‌تواند مسافت‌های طولانی‌تری را بدون نیاز به سوخت‌گیری هوایی طی کند که برای مناطق وسیعی مثل اقیانوس آرام یا عملیات‌های عمیق راهبردی حیاتی است.
آینده اف ۳۵، صورت‌حساب نجومی و جمع‌بندی نهایی
۱. آینده؛ از بلوک ۴ به بعد
اف ۳۵ یک محصول تمام‌شده نیست، بلکه یک “پلتفرم زنده” است که مثل یک گوشی هوشمند، به صورت مداوم آپدیت می‌شود. مهم‌ترین برنامه ارتقای این جنگنده، بسته به‌روزرسانی بلوک ۴ (Block 4) است که قرار است اف ۳۵ را از یک جنگنده نسل پنجم به چیزی نزدیک به توانایی‌های نسل ششم ارتقا دهد. اهداف اصلی این برنامه عبارتند از:
-
- پردازشگر و حافظه جدید: ارتقای سخت‌افزار رایانه‌های داخلی برای پشتیبانی از نرم‌افزارهای پیچیده‌تر و الگوریتم‌های هوش مصنوعی.
-
- تسلیحات جدید: یکپارچه‌سازی موشک‌های دوربردتر مانند ایم ۲۶۰ و جی‌ای‌یو ۲۲ دی و بمب‌های هوشمند نسل جدید.
-
- جنگ الکترونیک پیشرفته‌تر: به‌روزرسانی سیستم‌های شنود و اخلال برای مقابله با رادارهای دشمن که هر روز پیشرفته‌تر می‌شوند.
-
- موتور ارتقا یافته: بحث‌های جدی برای توسعه موتور اف ۱۳۵ مدل بهبودیافته یا حتی جایگزین‌های جدید با توان خنک‌کاری بیشتر (که برای پهپادهای همراه یا اصطلاحاً لویال وینگ‌من نیز حیاتی است).
این رویکرد نشان می‌دهد که لاکهید مارتین قصد دارد تا دهه ۲۰۸۰ میلادی هم این جنگنده را در خط مقدم نگه دارد، حتی با ظهور جنگنده ششم مثل جنگنده اف ۴۷ آمریکا.
۲. صورت‌حساب نجومی؛ چقدر برای این پرنده خرج شد؟
-
- هزینه کل پروژه از ابتدا تا سال 2080 میلادی: تخمین زده می‌شود که کل هزینه برنامه اف ۳۵ از ابتدا (از فاز تحقیق و توسعه و ساخت نمونه‌های آزمایشی ایکس ۳۵ تا تولید انبوه) تا انتهای عمر پروژه (سال 2080)، به عدد باورنکردنی بیش از ۲ تریلیون دلار می‌رسد! این عدد بزرگ‌ترین صورت‌حساب نظامی تاریخ بشر است.
-
- هزینه صرفاً تحقیق و توسعه: فقط بخش طراحی و توسعه اولیه (تا قبل از تولید انبوه)، حدود ۵۵ تا ۶۰ میلیارد دلار هزینه داشته است؛ یعنی تقریباً معادل کل بودجه سالانه بسیاری از کشورهای متوسط جهان!
-
- هزینه هر فروند: قیمت هر فروند اف ۳۵ ای در حال حاضر حدود ۸۰ تا ۱۱۰ میلیون دلار است، اما هزینه نگهداری و بهره‌برداری در طول عمر آن (حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار ساعت پرواز) به ازای هر فروند، چند برابر قیمت خود هواپیما می‌شود. یعنی خریدش فقط “پول بلیت” است، سوخت و تعمیراتش جداست!
این اعداد نشان می‌دهند که اف ۳۵ فقط یک جنگنده نیست، بلکه یک “صنعت ملی” برای آمریکاست که هزاران شرکت و صدها هزار شغل را در سراسر جهان به هم پیوند داده است. این پیچیدگی اقتصادی به قدری زیاد است که حتی اگر آمریکا بخواهد، به سختی می‌تواند این پروژه را متوقف کند.
۳. جمع‌بندی نهایی مقاله
در طول این ۷ بخش، سفر عجیبی را با هم پیمودیم: از رقابت تاریخی ساخت این جنگنده، تا معماری رادارگریز آن، قلب تپنده‌اش یعنی موتور اف ۱۳۵، مشت آهنین و سیستم‌های رزمی‌اش، خانواده و کاربرانش، و در نهایت آینده‌ای درخشان و هزینه‌ای نجومی.
اف ۳۵ را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد: “اولین رایانه پرنده تاریخ که اتفاقاً می‌تواند پرواز کند و شلیک کند.” این جنگنده جنگ هوایی را از دوئت‌های سنتی خلبان‌ها به یک بازی شبکه‌ای و اطلاعاتی تبدیل کرده است. چه از آن خوشمان بیاید چه نیاید، اف ۳۵ استاندارد جدیدی برای نسل‌های آینده جنگندگی هوایی تعریف کرده است.